Ontwerpers mikken op minstens 3,8 km overkapping tussen Borgerhout en ’t Zuid
De ambitie is glashelder: 2026 moet het jaar van de grote doorbraak worden voor een maximaal overkapte zuidelijke Ring in Antwerpen. Deze zomer leggen de partners van het Toekomstverbond een masterplan op tafel. Voor de mobiliteit en de leefbaarheid zit daar veel eten en drinken in. Dat bleek uit het eerste van vijf panelgesprekken die Ringland dit jaar organiseert. ‘We zien bovendien extra kansen om de overkappingen op te rekken en te optimaliseren én nieuwe verbindingen tussen de ringparken te maken’, klonk het. Ringland-voorzitter Louis Kuitenbrouwer presenteerde een knap, vernieuwend bouwconcept voor de overkapping. ‘Met een boogstructuur dalen de kosten en verbetert de ventilatie.’ En ook over de Singel was er opmerkelijk nieuws.
Philippe Truyts
Hoe ver staan de plannen voor de zuidelijke Ring, of de R1-Zuid? Waarom blijft een maximale overkapping zo belangrijk? Hoe zit dat met procedures en vergunningen? Het zijn maar enkele van de vele vragen waar een keure van experten woensdag hun licht over liet schijnen. VRT-journaliste Hilde Mertens hield als moderatrice iedereen kundig bij de les. Het talrijk opgekomen publiek kreeg de kans om het panel te bevragen
Naast Louis Kuitenbrouwer en Peter Vermeulen van Ringland was het uitkijken naar de inbreng van Samuel Van de Vijver (Deltalab, Team Intendant), Frank Van Hulle (Tractebel, Team Intendant), Frederic Vermeulen (econoom KU Leuven) en Filip Hendrickx (Departement Omgeving).
Volgend jaar viert het Toekomstverbond zijn tiende verjaardag. De werf van de noordelijke Ring met Oosterweel draait op volle toeren. Daar zijn alvast 3,6 kilometer aan overkappingen verworven. In 2034 moet de klus helemaal geklaard zijn. Van bij het begin heeft Ringland ervoor geijverd om de overkapping van de zuidelijke Ring – het stuk snelweg tussen de Kennedytunnel en Borgerhout – in één beweging uit te voeren met de onderbouw. Om de noodzaak nog even kracht bij te zetten: dagelijks rijden er gemiddeld 126.000 voertuigen tussen Borgerhout en Berchem richting Gent.
VRT-journaliste Hilde Mertens leidde het panelgesprek in goede banen.
Gemengd én gescheiden verkeer
Alle studiewerk is sinds vorig jaar in een stroomversnelling beland. De vraag waar het vooral om draaide: wat is nu het beste verkeerssysteem om maximaal te overkappen? De keuze van Tractebel en Team Intendant is gevallen op een combinatie van gemengd en gescheiden verkeer, zodat de voordelen van beide systemen samenkomen. ‘Het opent de deur naar een samenhangend landschap van de ringparken De Knoop (Borgerhout), Groot-Brialmont (Berchem) en Mastvest (Antwerpen-Kiel)’, zo maakten Samuel Van de Vijver en Frank Van Hulle duidelijk. Intrigerend is hoe een compactere uitvoering van de knoop Oost in Borgerhout en de knoop Zuid enkele tientallen hectaren extra groen doen ontstaan. Versnipperde groengebieden worden zo verbonden.
Samuel Van de Vijver en Frank Van Hulle lichtten de huidige stand van zaken toe.
Verlegging van de Singel
Veel interesse wekt ook het voorstel om de Singel ter hoogte van de Plantin en Moretuslei naar de andere kant van de Ring te verleggen. ‘Een wild idee?’, opperde Hilde Mertens. Volgens Van Hulle valt dat mee: dankzij een grote overkapping tussen de knoop Oost en de Plantin en Moretuslei krijg je bijzonder veel ruimte om de Singel netjes in te passen en los je in één stuk het gevaar van opeenvolgende zware kruispunten op. Peter Vermeulen wees erop dat een verplaatsing van de Singel het district Borgerhout intra muros een mooi park oplevert.
Zomernota
De opdracht van intendant Alexander D’Hooghe loopt deze herfst af. Maar hij vertrekt niet zonder een zomernota – zeg maar een masterplan – waar alle partners aan samenwerken, mét inhoudelijke en technische inbreng van de Ringland Academie. Alles samen zou de R1-Zuid 3,8 kilometer aan opeenvolgende overkappingen tellen. Samuel Van de Vijver gelooft dat méér ook mogelijk blijft. ‘Maar daarvoor moeten we eerst met de tunnelautoriteiten in gesprek gaan. En dat staat ook (nog) niet in onze zomernota.’
Spoorwegbruggen
Hoopvol nieuws is er intussen over een andere heikele kwestie. Vorig jaar luidde Ringland de alarmbel omdat spoorwegbeheerder Infrabel ter hoogte van het station van Berchem binnen een paar jaar wél de versleten spoorbruggen zou vernieuwen, maar de brugpijlers ongemoeid zou laten. Zo’n beslissing hypothekeert de reorganisatie van de zuidelijke Ring met een overkapping. ‘We zijn nu in gesprek met Infrabel’, zegt Van de Vijver. ‘Ze gaan de zaak onderzoeken zodat de vernieuwing aanpasbaar is aan de richting waarin wij denken. Een goedkeuring is er weliswaar nog niet. Maar daarvoor is het goed dat we binnenkort een masterplan hebben. Het toont ook aan hoezeer we samenwerking moeten koesteren.’
ADR en verkeersmanagement
Peter Vermeulen beklemtoonde de nood aan doorgedreven verkeersmanagement: snelheidsbeperkingen, sturing van verkeersstromen om het aantal weefbewegingen te beperken en toeritdosering op de invalswegen. Hij bleef erop aandringen om het aantal gaten tussen de overkappingen te verminderen. ‘Nog belangrijker is de sturing van het ADR-verkeer, het gevaarlijk transport. Laat je dat bijvoorbeeld enkel toe buiten de spits, dan helpt dat de verkeersveiligheid en verkleint dat de gevolgen van calamiteiten.’
Peter Vermeulen beklemtoonde de nood aan doorgedreven verkeersmanagement.
Boogconstructie
De overkapping van de R1-Zuid zal zware budgettaire inspanningen vergen, maar Ringland-voorzitter Louis Kuitenbrouwer, een bouwkundig ingenieur, pakte uit met een ontwerpvoorstel dat de kosten zal drukken én een rist andere voordelen biedt. Het gaat om een schaalconstructie: een dunne, gebogen structuur die met relatief weinig materiaal een grote ruimte kan overspannen. ‘Voor de onderbouw kun je dan met een lichtere constructie in gewapend beton werken. De vrije hoogte onder de boog biedt meer mogelijkheden voor signalisatie en ventilatie. We vragen diepgaand onderzoek naar deze oplossing.’
Louis Kuitenbrouwer stelde een innovatief bouwconcept voor.
Gezondheidswinst onderschat
Econoom Frederic Vermeulen zoomde in op de kosten en baten van een overkapping. ‘De kosten kun je in principe makkelijk becijferen. Voor de baten is dat lastiger. Er bestaat geen markt voor gezonde lucht of extra groen. Plak er dan maar eens een prijs op. Dus heb je multidisciplinair onderzoek nodig: medisch onderzoek voor de gezondheidswinst bijvoorbeeld, of berekeningen door ingenieurs van de vermindering van fijn stof. ‘Maar het verleden leert wel dat gezondheidsbaten vaak worden onderschat. Dat is intussen in Madrid na de overkapping van hun ring aangetoond. Voor mij staat het vast dat de baten de kosten verantwoorden.’
Voor econoom Frederic Vermeulen staat het vast dat de baten de kosten verantwoorden.
Vijf jaar
Wanneer zou de aanleg van de zuidelijke Ring kunnen starten? Met welke procedures moet je rekening houden? Die materie is een kolfje naar de hand van Filip Hendrickx van het departement Omgeving. Hij schat dat er ten minste vijf jaar nodig is om alle procedures te doorlopen vooraleer de spade in de grond kan voor de R1-Zuid. Dus zelfs als we er morgen mee beginnen, zitten we al in 2031. ‘Essentieel in dat verband is dat we de lessen uit eerdere en lopende projecten op de Antwerpse Ring meenemen. Dan weet je hoe belangrijk een vroege en continue participatie is, naast een heldere procedurekeuze vanaf het begin. Zo anticipeer je op knelpunten en werk je toe naar een technisch haalbaar en maatschappelijk en juridisch gedragen project.’
Filip Hendrickx wees op het belang van een heldere procedurekeuze én vroege en continue participatie.
Maatschappelijke keuze
Conclusie? Na het indienen van het masterplan deze zomer moeten volgens Louis Kuitenbrouwer zeker vier vervolgstappen worden gezet. ‘Optimaliseer de overkapping. Maak een efficiënte planning voor een realisatie tegen 2037. Ontwikkel innovatieve oplossingen zoals de gebogen overkapping. En werk het verkeersmanagement verder uit. En de budgetten? Je hoort vandaag altijd maar dat er geen geld is. Via de overheid krijgt circa de helft van ons bruto binnenlands product een bestemming, ruwweg zo'n 300 miljard per jaar. Het gaat om de keuzes die je dan maakt. Ringland kiest voor investeringen in levenskwaliteit en gezondheid. Daarom is dit project zo belangrijk.’
Het panelgesprek kon rekenen op een talrijk en zeer aandachtig publiek.
- Dit verslag werd geschreven door Philippe Truyts, journalist op rust van Het Laatste Nieuws. Foto’s © Koen Vande Sompele/Ringland en Veerle Janssens/Ringland.
- Download hier de samenvattende teksten van de panelleden.
- Bekijk hier de opname van het panelgesprek (4 video's op YouTube).
- Het volgende panelgesprek, over de modal shift naar duurzamer verkeer, heeft plaats op woensdag 3 juni 2026 om 20 uur. Lees hier meer over het programma en de panelleden en reserveer je gratis zitje.