Meghi, Jan, Robyn en Femke over hun pleinenplan voor Merksem
Femke van Kaam, Robyn Weerts, Meghi Dibra en Jan D'haene richtten hun blik op Merksem.
Afgelopen academiejaar hebben opnieuw studenten Stedenbouw van de UAntwerpen onderzoek gedaan in opdracht van Ringland. Meghi Dibra, Jan D’haene, Femke van Kaam en Robyn Weerts werkten een ‘pleinenplan’ uit voor Merksem, een district waar de auto ontzettend veel ruimte inneemt. Hun voorstellen verhogen de leefbaarheid en de verkeersveiligheid, met instemming van kinderen uit de buurtscholen.
Binnen onze masteropleiding Stedenbouw en Ruimtelijke Planning kregen we voor het vak Community Service Learning (CSL) de kans om samen met externe partners te werken rond actuele ruimtelijke vraagstukken. Toen Ringland ons het concept van het pleinenplan voorstelde, waren we meteen enthousiast.
Superblocks
Wat ons aansprak, was de sterke gelijkenis met het principe van de superblocks, een inspirerend voorbeeld dat tijdens onze opleiding regelmatig aan bod kwam. Superblocks zijn stedelijke zones van meerdere aaneengesloten huizenblokken waarin doorgaand autoverkeer wordt geweerd. Het concept werd al met succes toegepast in Barcelona, Wenen en Berlijn.
De uitwerking van een pleinenplan bood ons daarnaast de kans om de kennis en vaardigheden die we tijdens onze opleiding hadden opgebouwd samen te brengen in een concreet project rond leefbaarheid, mobiliteit en publieke ruimte.
Meer ruimte
Een pleinenplan vertrekt vanuit een eenvoudige maar krachtige ambitie: meer ruimte creëren voor bewoners, voetgangers en fietsers. Door de openbare ruimte anders te organiseren, ontstaan leefbare straten, veilige verbindingen en aantrekkelijke ontmoetingsplekken. Tegelijkertijd blijft elke woning bereikbaar dankzij een logische verkeersstructuur met buurtlussen die het autoverkeer ordent zonder de wijk af te sluiten.
Voor ons project kozen we Merksem als studiegebied. Die keuze was niet toevallig. Merksem vormt een logische schakel binnen de al bestaande pleinenplannen (o.m. voor het Kiel en de de Groenenhoek in Berchem). Bovendien is Merksem een district waar de openbare ruimte vandaag nog sterk wordt gedomineerd door de auto.
Het onderzoeksgebied.
Overmaat aan verharding
Bij onze eerste plaatsbezoeken viel meteen op hoeveel ruimte wordt ingenomen door brede asfaltstraten en verharde oppervlakken. Die overmaat aan verharding beperkt niet alleen de ruimte voor ontmoeting, groen en actieve verplaatsingen, maar vormt ook een uitdaging in het licht van de klimaatverandering. Hitte, droogte en wateroverlast vragen om een andere inrichting van de publieke ruimte.
Wij wilden onderzoeken hoe Merksem eruit zou kunnen zien wanneer verbindingen voor voetgangers en fietsers centraal staan en wanneer straten opnieuw plekken worden waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.
Lambrechtshoekenlaan, vandaag en in het Pleinenplan.
Van analyse naar netwerk
Onze aanpak begon met een grondige analyse van de wijk. We onderzochten bestaande en geplande groenstructuren, mobiliteitsnetwerken en voorzieningen. Door die verschillende lagen over elkaar te leggen, konden we verbindingen identificeren tussen betekenisvolle plekken in de wijk.
Die verbindingen vormden de basis voor een netwerkkaart die als leidraad diende voor het verdere ontwerp. Vanuit dat netwerk ontwikkelden we voorstellen voor de herinrichting van straten, pleinen en kruispunten. Het doel was telkens hetzelfde: de belevingskwaliteit voor voetgangers en fietsers verhogen en de beschikbare ruimte efficiënter inzetten.
De omgeving van Schouwburg Noord, nu en volgens het Pleinenplan.
Het resultaat is een voorstel voor een herorganisatie van de verkeersstromen, waarbij een dragend netwerk van buurtlussen wordt ingevoerd. Daardoor wordt doorgaand verkeer binnen het woonweefsel zo veel mogelijk beperkt, terwijl de bereikbaarheid van woningen behouden blijft.
Draagvlak
Gedurende het project konden we rekenen op de expertise van Maarten, Steven en Luk van de Ringland Academie. Tijdens verschillende overlegmomenten hielpen zij ons om onze analyses te verdiepen en onze voorstellen scherper te formuleren.
Daarnaast organiseerden we een participatiemoment met relevante actoren uit de wijk. Hun inzichten hielpen ons om de lokale context beter te begrijpen en gaven extra draagvlak aan verschillende voorstellen.
Dankzij een logische verkeersstructuur met buurtlussen blijft elke woning bereikbaar.
Droomstraten
Een bijzondere bron van inspiratie waren ook de tekeningen en ideeën van kinderen uit lokale basisscholen. In hun droomstraten kwamen opvallend vaak dezelfde wensen terug: meer groen, meer dieren en natuur, veiligere speelruimte en minder auto’s. Die input bevestigde dat de behoefte aan kwalitatieve publieke ruimte breed leeft binnen de wijk.
Toekomst
Met ons pleinenplan willen we laten zien dat relatief gerichte ingrepen een grote impact kunnen hebben op de leefbaarheid van een wijk. Door ruimte anders te verdelen ontstaat plaats voor ontmoeting, vergroening, actieve mobiliteit en verblijfskwaliteit.
De droom van Chloe (11): 'Ik wou dat mijn straat meer groen en bloemen ging hebben. Want ik denk dat meer groen goed is voor de mensen. En meer blijheid geeft. Ik wou gewoon dat de mensen meer lachen en vriendelijk zijn. Alvast bedankt. 😊'
Voor ons was dit project een waardevolle kans om de theorie uit de opleiding toe te passen op een concreet maatschappelijk vraagstuk. Bovendien hopen we dat het plan kan bijdragen aan het gesprek over de toekomst van Merksem: een wijk waar straten niet alleen verkeersruimte zijn, maar ook plekken waar mensen elkaar ontmoeten en verblijven.
- Dit verslag werd opgetekend door Jan D’haene, Robyn Weerts, Meghi Dibra en Femke van Kaam, studenten aan de masteropleiding Stedenbouw en Ruimtelijke Planning aan de UAntwerpen. Ze werden begeleid door de docenten Guy Vloebergh en Marleen Goethals en de Ringland-experts Luk Vanmaele, Maarten Vrebos en Steven De la Ruelle.
- Lees hier de paper van de studenten.
- Wens jij als leerling of student, leerkracht of docent ook te werken rond Ringland? Mail naar info@ringland.be.